Kén vợ, kén chồng

Nói theo lẽ mới hợp đạo người, không phải là bảo rằng cứ hai người nào cũng lấy nhau theo lễ được. Lễ chỉ cử hành sau khi một cặp trai gái đã thuận tình nhau và đã được đôi bên cha mẹ đêu ưng.

Đi đến sự thuận tình phải có sự kén chọn. Trai đến tuổi kén vợ, gái đến tuổi kén chồng! Nói thì nói vậy, thực ra, ngày xưa, sự kén vợ kén chồng do bố mẹ định đoạt nhiêu hơn là chính do các con cái.

Như trên đã nói, trai gái Việt Nam thành hôn rất sớm, đâu đã đủ khôn ngoan để kén lấy người trăm năm nên việc kén chọn phải do bố mẹ.

Lấy vợ kén tông, lấy chồng kén giống, các bậc cha mẹ mới đủ hiểu biết để tìm tông tìm giống cho con cái mình. Việc kén chọn xưa không giống ngày nay. Điều chú trọng đầu tiên là phải môn đăng hộ đối, nghĩa là gia thế đôi bên nhà trai nhà gái phải tương xứng với nhau, và địa vị xã hội của đôi bên cũng ngang nhau.

Kén vợ cho con người ta kén con ông cháu cha, cũng như kén chồng cho con người ta chú trọng đến dòng dõi của chàng rể.

Tuy việc cưới xin liên quan tới mình nhưng con hiếu không bao giờ cưỡng mệnh cha mẹ. Con gái cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy, nghĩa là gả bán cho ai phải ưng người đó làm chồng, còn con trai cũng vậy, cha mẹ đã kén vợ cho không bao giờ từ chối.

Ngoài việc kén con ông cháu cha, khi kén vợ cho con, người ta chú trọng tới đức hạnh của người con gái nhiều hơn nhan sắc. Ta đã có câu Cái nết đánh chết cái đẹp, và cũng có câu: Sắc đẹp không mài ra ăn được.

Trong việc hôn nhân, tuy chú trọng tới vấn đề môn đăng hộ đối, nhưng người ta lại dửng dưng với việc tiền tài. Giá thú bất luận tài. Và chính các cô gái cũng như các chàng trai cũng không lấy sự giàu nghèo làm tiêu chuẩn trong vấn đề hôn nhân.

Số giàu lấy khó cũng giàu,

Số nghèo chín đụn mười trâu cũng nghèo!

Trai gái chỉ chú trọng tới sự đẹp đôi vừa lứa:

Đôi ta như lúa phơi mầu

Đẹp duyên thì lấy tham giàu mà chi!

Việc kén chọn tuy do cha mẹ, nhưng cũng nhiều trường hợp cha mẹ để tự ý con vì ép dầu, ép mỡ, ai nỡ ép duyên.