Làm rể

Ở nhiều vùng có tục làm rể. Theo tục này, chàng trai phải tới sống ở nhà bố mẹ vợ chưa cưới một thời gian dài ngắn tùy theo ý muốn của ông bà nhạc.

Trong thời gian ở rể chàng trai phải làm việc cho nhà vợ như chính làm việc cho mình. Đây là một cách để bố mẹ vợ xét đoán chàng rể, và cũng là một cách tập cho chàng rể chịu khó để sau này sống riêng với vợ, có đủ tư cách đối phó với mọi nỗi khó khăn của cuộc đời.

Những công việc chàng rể làm cho nhà vợ, bố mẹ vợ sẽ xét để sau này giảm bớt sự thách cưới và dịp nghênh hôn.

Có nhiều gia đình chàng rể tiếng rằng đi ở rể, nhưng thực ra chàng rể không phải làm gì cả, chỉ ăn học. Nhiều người kén rể nghèo để nuôi cho thành đạt, như vậy sau này con gái mình sẽ được hưởng tất cả sự thành đạt của chàng rể.

Tuy làm rể nhiều khi rất sung sướng, nhưng thói thường những chàng trai không ưa ở rể, sợ bị kẻ chê người cười.

Ca dao có nhiều câu chế giễu những chàng trai ở rể:

Công anh làm rể Dương đài

Một đêm ăn vụng hết hai vại cà.

Giếng đâu thì đưa anh ra

Kẻo anh chết khát vì cà đêm nay.

Lại còn những câu:

Làm rể như chó chui gậm chạn.

hoặc:

Ănn trầu không rễ, như rể nằm nhà ngoài.

Nếu có những gia đình thương rể nuôi rể ăn học, thì trái lại cũng có nhiều gia đình bóc lột sức lao động của chàng rể, và trong thời gian làm rể chàng trai rất khổ sở: làm lụng vất vả ăn uống thiếu thốn.

Có nhiều trường hợp chàng trai sau một thời gian làm rể rất vất vả, lại bị cha mẹ vợ hồi hôn không chịu gả con gái! Trong những trường hợp này, nhà gái không những phải hoàn trả nhà trai sự tổn phí về lễ ăn hỏi và sêu Tết mà còn phải trả công những ngày ở rể của chàng trai. Dù sao, có được hoàn tiền tổn phí và tiền công lại thì chàng trai cũng vẫn cứ chịu thiệt.

Tục làm rể đang mất dần, chỉ còn lại ở một vài vùng quê xa xôi.

Vẫn còn có những chàng trai ở nhà vợ, nhưng đây là sống chung hẳn với vợ sau khi đã cưới xin. Chàng rể đã là chủ nhân ông chính thức của cô gái, không phải ở trong tình trạng đợi chờ như những người đi làm rể.

e) Lễ thân nghinh. - Lễ này còn gọi là lễ nghênh hôn vì chính trong lễ này chàng rể phải tới nhà bố mẹ vợ để đón cô dâu. Bởi vậy, lễ thân nghênh ta còn gọi là lễ đón dâu.

Sau ngày ăn hỏi, trước ngày đón dâu, nhà trai phải tới đằng nhà gái xin cưới. Sở dĩ phải xin cưới vì tục xưa hỏi vợ xong, khi đôi trẻ còn quá nhỏ tuổi, lễ cưới không cử hành ngay. Nhà trai muốn làm lễ cưới phải cho nhà gái biết và xin cưới.

Việc xin cưới thường do môi nhân làm trung gian nói thẳng với nhà gái, nhưng cũng có khi nhà trai trao thơ cho nhà gái.

Người xưa tránh lễ nghênh hôn trong thời kỳ có tang, hoặc bên trai hoặc bên gái.

Nhà trai xin cưới, nếu nhà gái thuận thì trả lời cho môi nhân, nhưng trong sự trả lời này còn có sự thách cưới, nghĩa là nhà gái đòi nhà trai trong lễ đón dâu phải có những đồ lễ gì.

Thách cưới, nhà gái thường đòi: trầu rượu, cau chè, bánh trái, gạo lợn, đồ trang sức, y phục cô dâu và cả tiền nữa.

Nhà gái nhiều khi thách cưới quá nhiều, nhà trai phải xin rút xuống. Nhà gái giơ cao đánh sẽ, tuy thách nhiều nhưng khi nhà trai xin rút vẫn ưng thuận.

Ta có câu: Gả con đâu phái bán trâu và cũng có câu Thương con ngon của để chứng tỏ rằng tuy nhà gái có thách cưới nhưng nhà trai xin vẫn được.

Tuy vậy, cũng có cuộc hôn nhân phải tan vỡ vì bố mẹ cô dâu thách cưới quá nhiều, nhà trai không lo đủ.

May thay, ngày nay cái lệ thách cưới không còn. Thách cưới xong, hai họ đã ưng thuận ngày lành tháng tốt để cử hành lễ đón dâu.

Trước ngày cưới vài ngày, nhà gái cho chia trầu cau để mời họ hàng bạn hữu tới dự lễ cưới. Đồng thời nhà trai cũng gửi thiếp mời thân bằng cố hữu như nhà gái.

Đến ngày cưới, bạn bè hai họ bên nào tới mừng bên đó. Có mổ bò giết lợn làm cỗ.

Những bạn hữu bà con họ hàng tới dự tiệc cưới thường có mang theo đồ mừng. Đồ mừng có thể là một bức trướng, một đôi liễn, cau chè, các đồ bảo vật hoặc đồ dùng cho cô dâu chú rể, và cũng có khi là tiền.

 Khi bạn hữu tới ăn cưới, cùng với đồ mừng thường có đốt thêm bánh pháo.

Bao nhiêu lời chúc tụng tốt đẹp của mọi người cho cô dâu chú rể.

Đúng ngày cưới, khi được giờ hoàng đạo, nhà trai cử hành lễ đón dâu. Trước khi đi đón dâu chú rể phải lễ gia tiên nhà mình và phải lễ bố mẹ mình. Lễ gia tiên 4 lễ rưỡi, còn lễ bố mẹ hai lễ rưỡi.

Lễ gia tiên để trình việc thành hôn của mình với các cụ, còn lễ bố mẹ để đền ơn sinh thành và công dựng vợ cho mình.

Một số người trong họ nhà trai cùng môi nhân dẫn chú rể tới nhà gái, người ta gọi là đưa rể.

Dẫn đầu đám đưa rể là một cụ già nhiều tuổi được dân làng kính nể bởi tuổi tác, bởi tư cách, và bởi địa vị xã hội và nhất là bởi có con đàn cháu đống. Cụ già này đứng vai chủ hôn, cầm hương đi đầu.

Sau cụ là người nhà trai trong đó có chú rể. Chú rể đi giữa mấy chàng trai phù rể.