Lễ tơ hồng

Lễ Tơ hồng là lễ Nguyệt lão, vị thần chủ về hôn nhân.  Nguyệt lão theo điền tích có từ Vi Cố đời nhà Đường. Sự tích Vi Cố xin xem Tài liệu đọc thêm.

Bàn thờ tơ hồng thiết lập ở giữa sân, có thắp hương nến. Cô dâu và chú rể cùng quỳ trước bàn thờ, chú rể quỳ trước cô dâu quỳ sau, để nghe một vị túc nho đọc văn tế Tơ hồng. Trong văn tế đại khái nói là chú rể cô dâu ghi ơn Nguyệt lão đã se lứa đôi cho hai người và xin Nguyệt lão phù hộ cho đôi trẻ được bách niên giai lão, đầy tràn hạnh phúc.

Văn tế Tơ hồng đã đọc, chú rể và cô dâu lễ mỗi người bốn lễ rưỡi. Kế đó hai người cùng uống chung một ly rượu, ly rượu này đã đặt trên bàn thờ Tơ hồng. Uống chung ly rượu, từ nay hai người là một, sẽ say nhau tới đầu bạc răng long. Sau đó hai người ăn mỗi người một miếng trầu, têm chung một quả cau và một lá trầu không. Cuộc ăn trầu này cũng ý nghĩa như cuộc uống chung ly rượu. Ngoài ra, những đồ lễ khác trên bàn thờ Tơ hồng đều do cô dâu và chú rể cùng ăn.

Dưới đây là mẫu văn tế tơ hồng thường được đùng trong đám cưới hỏi trước.

Văn tế tơ hồng

Duy...... năm...... tháng...... ngày...... phủ...... tống...... xã......

Mỗ vì việc lấy...... làm vợ, hiện nay hôn sự đã thành, kính sửa lễ dâng Đức Tơ hồng Nguyệt lão thiên niên.

Trộm nghĩ.

Trời đất có âm, có dương; người đời có chồng, có vợ.

 Hoa đào đua nở, nhị tươi cười còn đợi gió đông đưa; lá liễu phất phơ, ngành rung múa còn chờ tay vin đến.

Duyên trời khéo, bà mối tốt đưa;

Việc nghênh hôn nay đã được giờ, lòng thành kính dâng lên lễ vật.

Cám ơn ông tơ bà Nguyệt, vâng lệnh Ngọc Hoàng.

Không hề thiên vị, rất mực công bằng.

Đem nhân duyên kết nghĩa vợ chồng.

Treo gương ngọc thấu soi sự thế.

Sực nhớ.

Mỗi ngày nào tin đưa nhạn cá, mà nay đã vui thú uyên ương:

Sắt cầm nên nghĩa đá vàng.

Tơ tóc trọn duyên tần tấn.

Một nhà trong ấm, ngoài êm, dây xích thằng xe thắm mối lương duyên; đôi lứa phận đẹp duyên ưa, nhịp cầu Thước bắc vừa dòng Ngân thủy.

Ba sinh trọn vẹn; loan phượng thuận hòa

Họ ất, họ Giáp, lá thắm đề thơ;

Chuyện trò vui vẻ, chè rượu say sưa!

Nhân nay việc hôn đã mãn:

Dám mong đức lớn phù trì, vẹn niềm chung thủy

Nhờ được ơn sâu nhuần gội, sớm mộng hùng bi.

Gọi là lễ mọn, xin người chứng tri!

Sau lễ tơ hồng, lại những lời chúc tụng vui vẻ. Tưởng cũng nên nói thêm rằng từ hôm  trước, có khi từ mấy ngày trước, khách khứa của hai họ khi tới mừng với lễ vật đều được gia chủ đón tiếp thết tiệc.

Sau bữa cỗ, họ nhà gái ra về, cô dâu ở lại nhà chồng. Lệ cổ ngày xưa như vậy, nhưng gần đây, việc ăn uống chỉ còn lại ở chốn quê. Ở tỉnh thành, nhất là ở các nơi đô thị, việc đón dâu đưa rể đã có nhiều thay đổi.

Nếu ngày xưa người ta mời khách bằng cách chia trầu cau, cũng có thiếp báo hỷ những bạn hữu, thì ngày nay mời ăn người ta dùng thiếp mời đính kèm thiếp báo hỷ. Và mời ăn, có khi tiệc trà, người ta không mời tới nhà, mà mời ngay tới hiệu ăn. Nhân trong bữa ăn này, chú rể cô dâu được dẫn ra chào khách khứa bạn bè của hai họ.

Ngày xưa khi khách tới dự tiệc cưới mới mang đồ mừng tới, ngày nay đồ mừng được gởi tới trước.

Và cả đồ mừng ngày nay cũng khác đồ mừng ngày xưa.

Xưa người ta thường dùng trướng điều, liễn điều, trà rượu, có vùng lại dùng cả cỗ xôi, quả bánh, thì ngày nay đồ mừng thường là đồ dùng thiết dụng cho một cặp trai gái mới lập gia đình: bộ đồ nước, quần áo, đồ dùng trong bếp. Có khi nhiều người chung quanh mừng cả tủ lạnh, máy may. Có cô cậu mừng bạn cả những sách về hôn nhân và gia đình v.v...

Lễ động phòng. - Lễ động phòng chỉ là một phần của lễ thân nghinh.

Buổi chiều hôm rước dâu, sau khi khách khứa đã vợi, trong phòng ngủ dành riêng cho tân lang và tân giai nhân, đôi vợ chồng mới cùng nhau làm lễ hợp cẩn. Trong phòng đã có sẵn một mâm rượu, một cơi trầu. Hai vợ chồng cùng nhau uống chung một chén rượu, ăn chung mâm cơm và sau đó ăn mỗi người một miếng trầu do cùng một quả cau, cùng một lá trầu không và cùng một thanh vỏ.

Cũng có nơi không có lễ hợp cẩn này, vì lúc lễ tơ hồng, đôi vợ chồng đã uống rượu ăn trầu rồi, và buổi tối đôi bên chỉ còn chuyện đuốc hoa.

Sau khi uống rượu, ăn trầu xong, vợ chồng cùng nhau ngồi trước ngọn đèn nói chuyện, và sau đó vào cuộc động phòng hoa chúc. Lúc này vợ chồng mới thật sự biết nhau và nói theo cụ Nguyễn Du:

... một đóa trà mi

Con ong đã tỏ đường đi lối về.

Trong buổi động phòng, trước khi uống rượu hợp cẩn, cô dâu thường kiếm cách để ngồi lên mé đầu giường. Tục tin rằng, như vậy, sau này trong cuộc chung sống, người chồng sẽ không áp đảo được vợ, trái lại còn chịu sự chỉ huy của vợ. Nếu cô dâu chỉ ngồi ở mé chân giường, suốt đời cô sẽ cam phận phục tùng chồng.

Cũng như ý nghĩa trên, trong buổi đầu tiên này, cô dâu thường vắt quần áo của mình đè lên quần áo của tân lang.

Nhị hỷ hay tứ hỷ. - Lễ này còn gọi là lễ Lại mặt, vì trong lễ này hai vợ chồng mới cưới đưa nhau trở lại nhà bố mẹ vợ

Lễ nhị hỷ cử hành ngày hôm sau lễ thân nghinh. Cũng có nơi, ba ngày sau mới có lễ lại mặt, - trong trường hợp này là lễ tứ hỷ.

Trong ngày nhị hỷ hoặc tứ hỷ, hai vợ chồng mang lễ vật trở lại nhà bố mẹ vợ để lễ gia tiên.

Cô dâu nhân dịp này thăm lại bố mẹ và nhận những lời khuyên nhủ của cha mẹ về bổn phận làm vợ làm dâu.